پتروشیمی

[sara.shz]

تاریخچه: اقوام متمدن دوران باستان، به ویژه سومری‌ها و آشوری‌ها و بابلی‌ها، در حدود چهار هزار و پانصد سال پیش در سرزمین میان رودان (محل عراق کنونی) با برخی از مواد نفتی که در دریاچه قیر بدست می‌آمد، آشنایی داشتند. آنان از خود قیر به عنوان ماده غیر قابل نفوذ، استفاده می‌کردند. رومی‌ها و یونانی‌ها نیز مواد قیری را برای غیر قابل نفوذ کردن بدنه کشتیها به کار می‌بردند. همچنین برای روشنایی و گرم کردن نیز از آن بهره می‌جستند. با توسعه و پیشرفت تکنولوژی حفاری در اواسط قرن نوزدهم و تکنولوژی تقطیر و پالایش نفت در اواخر قرن نوزدهم و استفاده از آن در موارد غیر سوختی، جهش حیرت‌آوری بوجود آمد. به طوری که امروزه صنایع پتروشیمی نفش اساسی و بنیادی در رفع نیاز عمومی جامعه به عهده دارد. پتروشيمي به عنوان يكي از بخشهاي اصلي صنعت نفت از جمله صنايع مهم ومادر كشور است .اين صنعت به‌عنوان يكي از گزينه‌هاي مهم صادرات غير نفتي در جهت شكوفايي اقتصادي كشور، توسعه، بومي كردن فناوري و گسترش صنايع جانبي اعم از صنايع پايين دستي و يا صنايع تامين كننده نيازهاي فني، مهندسي و تحقيقاتي در كشور نقش اساسي دارد. خوراك صنايع پتروشيمي از محصولات پالايشي نظير نفتا ، گاز طبيعي و اتان استحصالي است.

[sara.shz]

صنایع گوناگون پتروشیمی: نفت و مشتقات آن نه تنها در برآوردن نیازهای انسان در زمینه سوخت، انرژی و الیاف نقشی بنیادی دارد، بلکه پیدایش و تکامل صنایع گوناگون مهمی را موجب شد که به پاره‌ای از آنها اشاره می‌شود. همزمان با پالایش نفت خام، کاربرد موتورهای درون سوز جنبه عمومی به خود گرفت و میلیونها ماشین بنزین سوز به بازار عرضه شد. امروزه فرآورده‌های نفتی علاوه بر مصرف در زمینه سوخت وسایل نقلیه، روغن موتور و غیره، در تهیه بسیاری از قطعات مورد نیاز ساخت وسایط نقلیه، نقش ارزنده‌ای دارد و تلاش بر این است تا بدنه اتومبیل را از مواد پلاستیکی که آنها را از پلیمریزاسیون ترکیبات نفتی می‌توان بدست آورد، بسازند. فرآورده‌های نفتی در تهیه سوخت موشکهای هدایت کننده سفینه‌های فضایی و ماهواره‌ها و حتی در ساخت بسیاری از قطعات داخلی آنها کاربرد اساسی دارد. ماده اولیه بیشتر داروها و حتی آنتی‌بیوتیکها از ترکیبات نفتی مشتق می‌شود. به ویژه تقریبا تمام مواد پاک کننده، باکتری کشها و غیره، از مشتقات نفتی و محصولات پتروشیمی می‌باشد.

[sara.shz]

ترکیبات نفت خام و فراورده‌های نفتی: اتمهای کربن و هیدروژن به طور حیرت آوری می‌توانند ضمن ترکیب شدن با یکدیگر، تعداد فوق‌العاده زیادی از ترکیبات هیدروکربنی زنجیری و حلقوی آروماتیکی را به وجود آورند، به طوری که تا کنون هیدروکربنی که در ساختار مولکولی آن ۶۰ اتم کربن شرکت داشته باشد، ردیابی شده‌است. از طرفی با افزایش تعداد اتمهای کربن بر تعداد ایزومرهای هیدروکربنی نیز افزوده می‌شود. به طور مثال هیدروکربنی که ۳۰ اتم کربن داشته باشد، می‌تواند بیش از چهار میلیارد ترکیب هیدروکربنی ایزومر تشکیل دهد. علاوه بر این، با توجه به اینکه در نفت خام، ترکیبات هیدروکربنی سیر شده نیز فراوانند، تعداد ترکیبهای موجود در آن، فوق‌العاده زیاد و گوناگون است. این گوناگونی با شرکت اتمهای دیگر مانند گوگرد، نیتروژن و اکسیژن در زنجیر هیدروکربنها به مراتب بیشتر می‌شود.

[sara.shz]

ترکیبات عمده موجود در نفت خام: ترکیبات عمده موجود در نفت خام عبارتند از: هیدروکربنهای سیر شده زنجیری به فرمول کلی CnH2n+2، هیدروکربنهای سیر شده حلقوی به فرمول عمومی CnH2n که اصطلاحا آن را نفتن گویند و هیدروکربنهای سیرنشده زنجیری اتیلن و استیلن. هر چه درصد تشکیل دهنده‌های نفت در دماهای پایین بیشتر باشد، مرغوبیت آن بیشتر است. گازهای طبیعی، بخش گازی شکل مواد نفتی است که همراه با نفت خام در مخازن زیرزمینی وجود دارد و یا از تقطیر نفت خام در پایین‌تر از 200C بدست می‌آید. گازهای طبیعی، مخلوطی طبیعی از گازهای متان (قسمت عمده حدود ۸۵ درصد) پروپان، بوتان، منو اکسید کربن و هیدروژن (گاز سنتز) همراه با مقداری دوده‌است. مصرف عمده آن در کشورهای غیر صنعتی به عنوان یک ماده سوختی است. ولی در کشورهای صنعتی از آن در تهیه بسیاری از فرآورده‌های شیمیایی و صنعتی بسیار مفید و ضروری استفاده می‌کنند.

[sara.shz]

برحسب تعريف پتروشيمي به صنايعي گفته مي‌شود كه در آن هيدروكربن‌هاي موجود در نفت خام و يا گاز طبيعي پس از فرآورش در يك سري فرآيندهاي شيميايي به فرآورده‌هاي جديد شيميايي تبديل مي شوند. توليد محصولات پتروشيمي به گونه‌اي است كه در برخي حالات يك واحد اصلي در بالادست ماده اوليه واحدهاي ديگر را توليد مي‌كند مانند واحد الفين كه با توليد اتيلن و پروپيلن نياز واحدهاي پلي‌اتيلن و پلي‌پروپيلن را تامين مي‌كند. لذا با توجه به تنوع و تفاوت فرآيندي در مجتمع‌هاي پتروشيمي بررسي وضعيت انرژي در هر واحد بصورت جداگانه انجام خواهد شد. از طرفي اين صنعت همانند صنايع پالايشگاهي به گونه‌اي است كه در برخي واحدها نظير الفين سوخت بعنوان خوراك مصرف مي‌گردد. حامل‌هاي انرژي مصرفي در مجتمع‌هاي پتروشيمي عمدتا گازطبيعي و سوخت‌هاي فسيلي است و انرژي حاصل از آن عمدتا، در موارد زير بكار مي رود: - توليد بخار جهت تبادل حرارتي در مبادله كننده‌هاي حرارتي و نيرو محركه در توربو ماشين‌ها. - نيروي محركه توربين‌هاي گازي. - انرژي گرمايي در كوره‌هاي حرارتي.

- - - به روز رسانی شده - - -

صنايع پتروشيمي را مي توان به بخشهاي زير تقسيم بندي كرد: - واحدهاي بالادستي Upstream units. - واحدهاي بنيادي Basic/core units. - واحدهاي واسطه اي Intermediate units. - واحدهاي نهايي End units. - واحدهاي پايين دستي Downstream units.

[sara.shz]

محصولات صنایع پتروشیمی ایران:محصولات عمده‌ای که توسط واحدهای صنایع پتروشیمی ایران تولید می‌شوند عمدتا عبارتند از: کودهای شیمیایی، اوره، فسفات دی‌آمونیم، کودهای مخلوط نیترات آمونیم، مواد اولیه پلاستیک، پی ـ وی ـ سی و دی ـ او ـ پی، مواد شیمیایی نظیر اسید سولفوریک، اسید کلریدریک، آمونیاک، گوگرد، دوده و... با این حال، این محصولات در مقایسه با ده ها هزار مشتقی که از نفت و گازهای طبیعی به کمک تکنولوژی پیشرفته پتروشیمیایی بدست می‌آید، بسیار اندک بوده، نشان می‌دهد که باید همت و تلاش بیشتری در این زمینه باید بکار برد تا به واقعیت نزدیکتر شد.