Easy Bug
17th December 2011, 12:13 PM
راز طول عمر، در بازيافت نهفته است. دست كم براي كهكشانها كه اينگونه است. اين را دانشمنداني ميگويند كه اخيراً از طريق سهگانهاي از تلسكوپهاي برجسته دنيا، دست به بررسي فضاي نامكشوف پيرامون كهكشانهاي جوان و ستارهساز و نيز عموزادههاي نهچندان جوانشان زدهاند.
كهكشانها از همان ابتداي تاريخ هستي آموختهاند كه زندگي سبزي داشته باشند و پيوسته حجم سرسامآور گاز هيدروژن و نيز عناصر سنگينشان را براي توليد چندين نسل متوالي از ستارگان، در بازهاي بالغ بر چندين ميليارد سال به خدمت بگيرند. اين فرآيند بازيافتي، كهكشانها را از تحليل رفتن مخازن سوختيشان (كه همان گاز هيدروژن اتمي باشد) ايمن نگه ميدارد و لذا مدتزمان ستارهسازيشان را به بيش از ۱۰ ميليارد سال متوالي ارتقا ميبخشد. اين درحالي است كه كهكشانهايي كه توفاني از ستارهسازي را در درونشان بهراه مياندازند (و به كهكشانهاي «ابرستارهساز» معروفند)، همان سوخت اضافيشان را هم به فضا ميريزند و اساساً خط توليد ستارههاي تازه را زودتر متوقف ميكنند. اين فرضيه چندي پيش توسط مجموعهاي متشكل از رصدخانه ۱۰ متري كك-۱، ماژلان و تلسكوپ فضايي هابل به تأييد تجربي رسيد.
تلسكوپ هابل، با «طيفنگار خاستگاههاي كيهاني»اش (كه بهطور مختصر ابزار COS ناميده ميشود)، از طريق نور فرابنفش كهكشانهاي دوردستي كه از ميان گاز پراكنده در گرداگرد كهشانهاي نزديكتر و مورد مطالعه ميتابند، اطلاعاتي را راجع به اين هالههاي گازي بهدست آورد. روي زمين از طرفي، ابزارهاي LRIS تلسكوپ غولآساي كك-۱ (مخفف «طيفنگار فروسرخ با رزولوشن پايين») و نيز ابزار MagE تلسكوپ ماژلان، دست به تعيين فاصله تا كهكشانهاي مزبور، محاسبه جرم ستارگان سازندهشان و حتي تعيين آهنگ ستارهسازي برخي از آنها زدند. نتيجه اين نقشهبرداري، كشف رابطه مهمي مابين كهكشانها و گازهاي گرداگردشان شد كه طي سه مقاله در شماره ۱۸ نوامبر نشريه علمي Science انتشار يافته است.
«دسترسي به هردوي مجموعهدادهها (هم از زمين و هم از فضا)، به ما امكان استنباط رابطه فوقالعاده مهم مابين ستارههاي درون كهكشانهاي مزبور، با تودههاي گازي بسط يافته در گرداگرد همان كهكشانها را داد»، اين را جسيكا ورك (Jessica Werk) از رصدخانه ليك دانشگاه كاليفرنيا- سانتاكروز ميگويد. او نويسنده همكار هر سه مقالهاي بوده كه در Science انتشار يافتهاند و همچنين نويسنده ارشد مقاله پشتيبان ديگري كه ماه ژانويه آتي در نشريه علمي Astrophysical Journal انتشار داده خواهد شد. وي ميافزايد: «با اين كشف، از اين پس ميتوان گفت كه جذب نور فرابنفشي كه با طيفنگار COS هابل تشخيص داده شده، در همان فاصلهاي از ما رخ داده كه با تلسكوپ كك و در نور مرئي آن را محاسبه كردهايم.»
اين روابط نامنتظره مابين كهكشانها و گاز پيرامونيشان، حين مقايسه دادههاي مرتبط با ستارههاي درون كهكشان و گازهاي پيرامونياش كشف شد. ورك ميگويد: «چيزي كه در نهايت يافتيم، حيرتمان را برانگيخت. كهكشانهايي كه فرآيند ستارهسازيشان فوقالعاده فعال است، هميشه با هالههاي غولآسا و سنگيني از گاز اكسيژنه احاطه شدهاند و اگر نه بهقدر تمامي گاز موجود در درون كهكشان، اما دستكم به همان اندازه گاز را در درون خودشان جا دادهاند.» عجيب اينجاست كه اين نوع از ذخاير گازي، ظاهراً در اطراف كهكشانهايي كه آهنگ ستارهسازيشان آهستهتر است، اصلاً ديده نميشود. ورك در ادامه ميگويد: «يك فرد عادي، شايد با شنيدن نام كهكشان، به ياد سازه منظم و زيبا و مارپيچي كه مملو از گاز و ستاره است، بيفتد. اما هماكنون ما جزئي قابل توجه از كهكشانها را مشاهده ميكنيم كه تا پيشتر تشخيص داده نشده بود: هالهاي سنگين و اشباع از اكسيژن كه تا فواصل فوقالعاده دوردستي از بخش مرئي و مارپيچ كهكشان امتداد پيدا كرده و ديدگاهمان را راجع به سير تكاملي كهكشانها دگرگون كرده است.»
در ميان كشفيات كليدي اين بررسي، ميتوان به رنگ و شكل كهكشاني اشاره كرد كه تا حد زيادي تابع جريان گاز بسط يافته به هاله پيرامونياش بوده است. هيچيك از شبيهسازيهاي نوين فرآيند تشكيل كهكشانها، قادر به توضيح ويژگيهاي ديده شده در آنها، بدون در نظرگرفتن فرآيندهاي پيچيده و بههمپيوستهاي نيستند كه در جريانشان، كهكشان، مقادير عظيمي گاز را بهدست آورده و بعد از توليد ستارگان آن را به پس ميراند. هر سه اين بررسيها (كه در سه مقاله پياده شدهاند)، جوانب مختلفي از پديده بازيافت اين گاز را به نمايش گذاشتهاند.
جيسون توملينسون (Jason Tumlinson) از «مؤسسه علمي تلسكوپ فضايي» (STScI- متولي علمي تلسكوپ فضايي هابل) در شهر بالتيمور مريلند كه از كمكنويسندگان يكي از اين سه پژوهش نيز بوده ميگويد: «نتايجمان نهتنها نشان از صحت حدسياتي ميدهد كه بر اساسشان كهكشانها قادر به بازيافت گاز درونيشان هستند، بلكه چالش نويني را هم پيش روي مدلهاي نظري مربوط به درك فرآيندهاي حاكم بر جريان اين گازها قرار داده و چنين سئوالاتي را به پسزمينه تصوير كليمان سير تكاملي كهكشانها سنجاق كرده است.»
منبع: پارس اسكاي
كهكشانها از همان ابتداي تاريخ هستي آموختهاند كه زندگي سبزي داشته باشند و پيوسته حجم سرسامآور گاز هيدروژن و نيز عناصر سنگينشان را براي توليد چندين نسل متوالي از ستارگان، در بازهاي بالغ بر چندين ميليارد سال به خدمت بگيرند. اين فرآيند بازيافتي، كهكشانها را از تحليل رفتن مخازن سوختيشان (كه همان گاز هيدروژن اتمي باشد) ايمن نگه ميدارد و لذا مدتزمان ستارهسازيشان را به بيش از ۱۰ ميليارد سال متوالي ارتقا ميبخشد. اين درحالي است كه كهكشانهايي كه توفاني از ستارهسازي را در درونشان بهراه مياندازند (و به كهكشانهاي «ابرستارهساز» معروفند)، همان سوخت اضافيشان را هم به فضا ميريزند و اساساً خط توليد ستارههاي تازه را زودتر متوقف ميكنند. اين فرضيه چندي پيش توسط مجموعهاي متشكل از رصدخانه ۱۰ متري كك-۱، ماژلان و تلسكوپ فضايي هابل به تأييد تجربي رسيد.
تلسكوپ هابل، با «طيفنگار خاستگاههاي كيهاني»اش (كه بهطور مختصر ابزار COS ناميده ميشود)، از طريق نور فرابنفش كهكشانهاي دوردستي كه از ميان گاز پراكنده در گرداگرد كهشانهاي نزديكتر و مورد مطالعه ميتابند، اطلاعاتي را راجع به اين هالههاي گازي بهدست آورد. روي زمين از طرفي، ابزارهاي LRIS تلسكوپ غولآساي كك-۱ (مخفف «طيفنگار فروسرخ با رزولوشن پايين») و نيز ابزار MagE تلسكوپ ماژلان، دست به تعيين فاصله تا كهكشانهاي مزبور، محاسبه جرم ستارگان سازندهشان و حتي تعيين آهنگ ستارهسازي برخي از آنها زدند. نتيجه اين نقشهبرداري، كشف رابطه مهمي مابين كهكشانها و گازهاي گرداگردشان شد كه طي سه مقاله در شماره ۱۸ نوامبر نشريه علمي Science انتشار يافته است.
«دسترسي به هردوي مجموعهدادهها (هم از زمين و هم از فضا)، به ما امكان استنباط رابطه فوقالعاده مهم مابين ستارههاي درون كهكشانهاي مزبور، با تودههاي گازي بسط يافته در گرداگرد همان كهكشانها را داد»، اين را جسيكا ورك (Jessica Werk) از رصدخانه ليك دانشگاه كاليفرنيا- سانتاكروز ميگويد. او نويسنده همكار هر سه مقالهاي بوده كه در Science انتشار يافتهاند و همچنين نويسنده ارشد مقاله پشتيبان ديگري كه ماه ژانويه آتي در نشريه علمي Astrophysical Journal انتشار داده خواهد شد. وي ميافزايد: «با اين كشف، از اين پس ميتوان گفت كه جذب نور فرابنفشي كه با طيفنگار COS هابل تشخيص داده شده، در همان فاصلهاي از ما رخ داده كه با تلسكوپ كك و در نور مرئي آن را محاسبه كردهايم.»
اين روابط نامنتظره مابين كهكشانها و گاز پيرامونيشان، حين مقايسه دادههاي مرتبط با ستارههاي درون كهكشان و گازهاي پيرامونياش كشف شد. ورك ميگويد: «چيزي كه در نهايت يافتيم، حيرتمان را برانگيخت. كهكشانهايي كه فرآيند ستارهسازيشان فوقالعاده فعال است، هميشه با هالههاي غولآسا و سنگيني از گاز اكسيژنه احاطه شدهاند و اگر نه بهقدر تمامي گاز موجود در درون كهكشان، اما دستكم به همان اندازه گاز را در درون خودشان جا دادهاند.» عجيب اينجاست كه اين نوع از ذخاير گازي، ظاهراً در اطراف كهكشانهايي كه آهنگ ستارهسازيشان آهستهتر است، اصلاً ديده نميشود. ورك در ادامه ميگويد: «يك فرد عادي، شايد با شنيدن نام كهكشان، به ياد سازه منظم و زيبا و مارپيچي كه مملو از گاز و ستاره است، بيفتد. اما هماكنون ما جزئي قابل توجه از كهكشانها را مشاهده ميكنيم كه تا پيشتر تشخيص داده نشده بود: هالهاي سنگين و اشباع از اكسيژن كه تا فواصل فوقالعاده دوردستي از بخش مرئي و مارپيچ كهكشان امتداد پيدا كرده و ديدگاهمان را راجع به سير تكاملي كهكشانها دگرگون كرده است.»
در ميان كشفيات كليدي اين بررسي، ميتوان به رنگ و شكل كهكشاني اشاره كرد كه تا حد زيادي تابع جريان گاز بسط يافته به هاله پيرامونياش بوده است. هيچيك از شبيهسازيهاي نوين فرآيند تشكيل كهكشانها، قادر به توضيح ويژگيهاي ديده شده در آنها، بدون در نظرگرفتن فرآيندهاي پيچيده و بههمپيوستهاي نيستند كه در جريانشان، كهكشان، مقادير عظيمي گاز را بهدست آورده و بعد از توليد ستارگان آن را به پس ميراند. هر سه اين بررسيها (كه در سه مقاله پياده شدهاند)، جوانب مختلفي از پديده بازيافت اين گاز را به نمايش گذاشتهاند.
جيسون توملينسون (Jason Tumlinson) از «مؤسسه علمي تلسكوپ فضايي» (STScI- متولي علمي تلسكوپ فضايي هابل) در شهر بالتيمور مريلند كه از كمكنويسندگان يكي از اين سه پژوهش نيز بوده ميگويد: «نتايجمان نهتنها نشان از صحت حدسياتي ميدهد كه بر اساسشان كهكشانها قادر به بازيافت گاز درونيشان هستند، بلكه چالش نويني را هم پيش روي مدلهاي نظري مربوط به درك فرآيندهاي حاكم بر جريان اين گازها قرار داده و چنين سئوالاتي را به پسزمينه تصوير كليمان سير تكاملي كهكشانها سنجاق كرده است.»
منبع: پارس اسكاي